Hãy hình dung một vùng lãnh nguyên trắng xóa mênh mông, đường chân trời nhòe đi trong tuyết và tĩnh lặng. Bỗng nhiên, giữa nền trắng nhạt ấy lóe lên hai ánh mắt vàng như kim.

Một con cú tuyết—gần như “tan” vào phông cảnh—lặng lẽ rời mặt đất, bay lên không trung mà hầu như không phát ra tiếng động. Loài chim này không chỉ ấn tượng về vẻ ngoài; chúng còn là những “bậc thầy sinh tồn” đầy mưu trí của Bắc Cực.

Thế nhưng, phần lớn chúng ta lại biết rất ít về cách chúng sống giữa một trong những môi trường khắc nghiệt nhất hành tinh.

Bậc thầy ngụy trang ở Bắc Cực

Cú tuyết được sinh ra để “tàng hình”. Bộ lông dày, trắng muốt hòa lẫn hoàn hảo với những đồng tuyết trải dài, giúp chúng vừa tránh kẻ thù, vừa có lợi thế khi săn mồi. Khác với nhiều loài cú khác, cú tuyết hoạt động ban ngày, vì vậy khả năng ngụy trang càng trở nên tối quan trọng. Con trống thường trắng gần như tinh khiết, trong khi con mái và chim non có những vệt sẫm màu hơn, giúp phá vỡ đường nét cơ thể và khó bị nhận ra.

Sự ngụy trang này không chỉ là một “mánh khóe” thông minh mà là điều kiện để sống còn. Trên nền mùa đông tưởng như vô tận, khả năng biến mất giữa những ụ tuyết giúp chúng rình mồi mà không bị phát hiện.

Cuộc sống trên lãnh nguyên

Bắc Cực chưa bao giờ là nơi dễ sống. Gió buốt, nhiều tháng chìm trong bóng tối và nguồn thức ăn khan hiếm có thể làm chùn bước bất kỳ sinh vật nào. Nhưng cú tuyết vẫn tồn tại và phát triển nhờ những thích nghi đáng kinh ngạc.

1. Lớp “cách nhiệt” bằng lông: Không chỉ phủ kín thân, lông còn mọc cả ở chân và thậm chí ở các ngón, như đôi “ủng tuyết” sẵn có.

2. Thị lực và thính giác sắc bén: Chúng có thể phát hiện một loài gặm nhấm nhỏ di chuyển dưới lớp tuyết mỏng, rồi bổ nhào chính xác như định vị.

3. Tập tính du mục: Không giống các loài chim có tuyến di cư cố định, cú tuyết lang thang trên phạm vi rất rộng, đi theo nơi nào có nguồn thức ăn dồi dào nhất.

Thức ăn chủ yếu của chúng là chuột lemming (một loài gặm nhấm nhỏ). Vào những năm quần thể loài này bùng nổ, cú tuyết có thể nuôi nhiều con non hơn. Ngược lại, khi thức ăn khan hiếm, chúng rời vùng cũ để tìm lãnh địa mới—đôi khi bay những quãng đường đáng kinh ngạc xuống tận các khu vực phía nam.

Những bậc cha mẹ tận tụy và gan lì

Cú tuyết trông có vẻ điềm tĩnh, uy nghi, nhưng khi bảo vệ con non thì hoàn toàn không hề “hiền”. Con mái tạo những tổ nông trên nền đất trống, đẻ trứng trực tiếp trên lớp rêu lãnh nguyên. Vì ít nơi che chắn, tổ rất dễ trở thành mục tiêu của kẻ săn mồi và đó là lúc bản lĩnh của chúng lộ rõ.

Cú mẹ canh tổ không rời, còn cú bố tuần tra xung quanh, sẵn sàng lao xuống “tấn công phủ đầu” cáo Bắc Cực, thậm chí cả những loài chim lớn nếu dám tiến lại quá gần. Một số người từng làm việc ở các điểm nghiên cứu Bắc Cực kể rằng có những con cú sà xuống thấp đến mức họ phải đội mũ bảo hộ để tránh bị va chạm. Bản năng bảo vệ con non cho thấy, ngay cả giữa môi trường trơ trọi nhất, mối gắn kết gia đình vẫn vô cùng mạnh mẽ.

Những hành trình vượt xa quê nhà

Dù Bắc Cực là quê hương, cú tuyết đôi khi vẫn xuất hiện ở những nơi rất xa. Vào mùa đông, người quan sát chim ở các địa điểm “không ai ngờ tới”—như đồng ruộng thoáng đãng, khu vực sân bay hoặc các đụn cát ven biển—thỉnh thoảng bắt gặp chúng. Hiện tượng này, giới khoa học gọi là “những đợt tràn xuống bất thường”, thường liên quan đến nguồn thức ăn. Khi số lượng lemming suy giảm mạnh, cú tuyết buộc phải rời đi tìm bãi săn mới và có thể xuất hiện cách khu vực sinh sản hàng nghìn dặm.

Với ai may mắn được nhìn thấy tận mắt, đó là một khoảnh khắc khó quên: một dáng trắng nổi bật đậu trên cọc rào, nhìn trân trân ra không gian xung quanh với vẻ tập trung đến lạnh người.

Vì sao chúng quan trọng

Cú tuyết không chỉ đẹp mà chúng còn là “chỉ dấu” quan trọng cho sức khỏe hệ sinh thái. Vì sự sống của chúng phụ thuộc vào con mồi như lemming, biến động quần thể cú tuyết có thể báo hiệu những thay đổi trong môi trường Bắc Cực. Khi nhiệt độ ấm lên làm biến đổi lớp phủ tuyết và chu kỳ con mồi, các nhà khoa học theo dõi cú tuyết chặt chẽ để hiểu Bắc Cực đang chuyển mình ra sao.

Câu chuyện của chúng nhắc chúng ta rằng, ngay cả những sinh vật thích nghi với cực hạn cũng có thể mong manh khi sự cân bằng tinh tế bị xáo trộn.

Lời kết

Thế giới của cú tuyết là thế giới của tĩnh lặng, bền bỉ và sức sống kiên cường. Chúng dạy ta rằng sinh tồn không chỉ là sức mạnh—mà còn là sự linh hoạt, khả năng thích nghi và lòng tận tụy mãnh liệt với gia đình. Lần tới, khi bạn nhìn thấy một bức ảnh cú tuyết dang cánh giữa nền tuyết, hãy nghĩ đến cuộc đời ẩn sau khung hình ấy: những đêm dài trên lãnh nguyên, sự canh giữ không khoan nhượng của một bậc cha mẹ, và những hành trình xa xôi để kiếm ăn.

Cú tuyết không chỉ là biểu tượng của Bắc Cực mà chúng là lời nhắc sống động về khả năng bền bỉ của thiên nhiên, ngay cả ở những góc lạnh giá nhất của hành tinh.