Chào các bạn! Mình nói chuyện thật một chút nhé. Khi nghĩ về tương lai của con cái, bạn cho rằng món quà lớn nhất bạn có thể dành cho con là gì? Không nhất thiết phải là một quỹ thừa kế (dĩ nhiên có thì càng tốt).

Có một thứ còn “mạnh” hơn nhiều: sự tự tin về tài chính. Thế giới ngoài kia sẽ ném vào con bạn đủ thứ—thẻ tín dụng, tiền số, và vô vàn chiêu trò “làm giàu nhanh”.

Việc của bạn là trang bị cho con một vốn hiểu biết theo suốt đời trước khi con phải đối mặt với những lựa chọn đó. Tin vui là: bạn không cần phải là một thiên tài đầu tư mới bắt đầu được. Hãy cùng xây dựng một thế hệ biết suy nghĩ, biết cân nhắc và hiểu giá trị của đầu tư—từng bài học đơn giản một.

Bắt đầu từ “Vì sao”: Tư duy trước, tiền bạc sau

Trước khi bạn nhắc đến cổ phiếu hay chứng khoán, hãy gieo một hạt giống cốt lõi: tiền là công cụ để tạo ra lựa chọn. Hãy nói với con về việc tiết kiệm để mua một món đồ chơi lớn so với việc mua ngay một món nhỏ. Hãy kể về cách cả nhà dành dụm cho một chuyến du lịch. Bạn không dạy con “chọn mã” gì cho đúng. Bạn đang đặt nền cho tư duy của người biết đầu tư: suy nghĩ như một người chủ sở hữu, không phải như người chỉ biết tiêu dùng. Tư duy này cần sự kiên nhẫn và tầm nhìn dài hạn, như Shelby M.C. Davis từng khuyên: “Hãy đầu tư cho chặng đường dài. Đừng quá tham lam và cũng đừng quá sợ hãi”.

Phòng thí nghiệm tiền tiêu vặt: Tiêu – Tiết kiệm – Chia sẻ… và Đầu tư?

Hệ thống ba hũ kinh điển (Tiêu – Tiết kiệm – Cho đi) là khởi đầu rất tốt. Nhưng hãy thêm một “cuộc cách mạng” nhỏ: hũ thứ tư mang tên ĐẦU TƯ.

Quy tắc:

Một phần của mỗi khoản tiền tiêu vặt (chẳng hạn 10–20%) sẽ được bỏ vào hũ Đầu tư.

Bài học:

Khoản này dành cho tương lai xa. Không dùng để mua đồ chơi hay trò chơi. Nhiệm vụ duy nhất của nó là… lớn lên.

Trực quan hóa:

Dùng một chiếc hũ trong suốt để con nhìn thấy tiền “Đầu tư” tăng dần, tách biệt với tiền “Tiêu”. Điều đó biến khái niệm “quỹ tương lai” thành một thứ sờ được, thấy được.

Vào cuộc thôi! Biến khái niệm khó thành đơn giản (và vui)

Quên những bài giảng khô khan đi. Hãy biến các ý tưởng quan trọng thành trò chơi.

Lãi kép:

Trò “Đồng xu kỳ diệu”. Bạn đưa ra lựa chọn: nhận 100 đô la ngay hôm nay, hay nhận 1 xu và nó sẽ tăng gấp đôi mỗi ngày trong 30 ngày? Hãy để con ngạc nhiên khi bạn “bật mí” rằng 1 xu ấy cuối cùng có thể thành hơn 5 triệu đô la. Khoảnh khắc “à há!” về tăng trưởng theo cấp số nhân sẽ rất khó quên, và giúp con hiểu vì sao nhiều người gọi lãi kép là điều kỳ diệu.

Sở hữu một phần:

Chơi “Sàn chứng khoán trong gia đình”. Chọn 3–5 công ty con biết và yêu thích. Cho con 100 đô la tiền “giả lập” để “đầu tư”. Theo dõi giá theo tuần. Một thương hiệu thể thao tăng giá sau một trận chung kết lớn? Bạn vừa dạy con về khái niệm sở hữu và những yếu tố có thể làm tăng giá trị.

Đa dạng hóa:

Tạo “Danh mục kẹo”. Đưa cho con 20 viên kẹo để “đầu tư” vào ba chiếc bát mang nhãn Công nghệ, Thực phẩm và Giải trí. Nếu bát Công nghệ “mất giá”, hai bát còn lại sẽ giúp cân bằng. Bài học “ăn được” này giúp con nhớ lâu: đừng đặt tất cả vào một lựa chọn.

Lên cấp: Từ ống heo đến danh mục (thử nghiệm)

Khi con sẵn sàng (thường là độ tuổi tiền thiếu niên), hãy bắt đầu làm thật.

1. Mở tài khoản đầu tư cho con:

Một số nền tảng tài chính cho phép mở tài khoản đứng tên người giám hộ để đầu tư thay cho trẻ. Hãy bắt đầu bằng việc mua một cổ phần của một công ty mà con đã tìm hiểu. Cảm giác “mình thật sự sở hữu một phần” có thể tạo động lực rất mạnh.

2. Theo dõi câu chuyện:

Cùng con đọc tin tức về công ty. Nhờ vậy, con hiểu rằng giá trị tài sản gắn với câu chuyện kinh doanh, không phải là con số ngẫu nhiên.

3. Giới thiệu quỹ chỉ số như một “người máy”:

Giải thích rằng chọn cổ phiếu không hề dễ, ngay cả với người chuyên nghiệp. Vì vậy, hãy giới thiệu quỹ chỉ số như một “người máy” mua cả thị trường, giúp giảm rủi ro khi không cần đặt cược vào một cái tên duy nhất.

Thông điệp cốt lõi

Bạn không dạy con “đánh” cổ phiếu. Bạn đang cài vào con một tư duy đầu tư: nghĩ như người chủ, không phải người chỉ biết mua sắm. Mục tiêu là một ngày nào đó, khi con đứng trước lựa chọn đầu tư đầu tiên, con sẽ nghe thấy một giọng nói nền tảng—giọng nói của bạn—hỏi rằng: “Mục tiêu là gì? Rủi ro là gì? Đây là công cụ thật sự, hay chỉ là cơn sốt?”

Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ. Làm cho nó vui. Kiên trì và đều đặn. “Lãi kép” của những bài học này sẽ trả về lợi ích suốt đời—không chỉ giúp con tăng giá trị tài sản, mà còn tăng giá trị bản thân: trở thành một người có năng lực, hiểu biết và biết chịu trách nhiệm với tương lai của chính mình. Đó mới là một di sản.